فلج بلز حالتی است که در آن، عضلات یک سمت صورت دچار ضعف یا بیحرکتی ناگهانی میشوند. این مشکل بهدلیل التهاب عصب صورت (عصبی که مسئول کنترل حرکات چهره است) ایجاد میشود و معمولاً با عفونتهای ویروسی مانند ویروس هرپس سیمپلکس (Herpes Simplex) ارتباط دارد.
در ادامه این مطلب، با علتها، علائم و روشهای درمان فلج بلز بیشتر آشنا خواهید شد.
آشنایی با فلج بلز
فلج بلز (Bell’s Palsy) نوعی اختلال عصبی است که در اثر التهاب یا آسیب به عصب فاسیال که مسئول کنترل حرکات عضلات صورت است ایجاد میشود. این بیماری معمولاً باعث ضعف یا فلج موقت در یک سمت صورت میشود و میتواند در انجام حرکاتی مانند لبخند زدن، بستن چشم یا بالا بردن ابرو اختلال ایجاد کند.
در مواردی که چشم درگیر فلج بلز شود، مراقبت ویژه برای جلوگیری از خشکی و آسیب قرنیه ضروری است زیرا پلک ممکن است به طور کامل بسته نشود. هرچند اغلب موارد فلج بلز تنها یک طرف صورت را درگیر میکند اما در موارد نادر ممکن است هر دو سمت صورت یا فلج بلز دوطرفه رخ دهد. این نوع معمولاً به دلیل عوامل ویروسی یا التهابی در عصبهای صورتی دو طرف صورت ایجاد میشود و علائمی مشابه نوع یکطرفه دارد.
فلج بلز خفیف
فلج بلز خفیف که با نامهای فلج بلز جزئی یا فلج بلز ملایم نیز شناخته میشود، حالتی است که در آن عصب فاسیال (عصب صورت) دچار التهاب یا اختلال عملکرد میشود، اما شدت فلج و علائم آن نسبت به نوع شدیدتر کمتر است. در این وضعیت، فرد ممکن است کاهش حرکت در بخشی از عضلات صورت، ضعف خفیف در نیمه مبتلا و تغییر جزئی در حالت چهره یا بیان احساسات را تجربه کند.
اگرچه فلج بلز خفیف معمولاً بهتدریج و بدون عارضه جدی بهبود مییابد، اما برای پیشگیری از پیشرفت بیماری یا باقی ماندن علائم، لازم است بیمار تحت نظر بهترین جراح مغز و اعصاب قرار گیرد تا درمان مناسب و پیگیری منظم انجام شود.
فلج بلز چه علائمی دارد؟
فلج بلز (Bell’s Palsy) نوعی اختلال عصبی در ناحیه صورت است که بهصورت ناگهانی باعث ضعف یا فلج موقت عضلات یک سمت صورت میشود. این بیماری در اثر التهاب یا فشردگی عصب فاسیال (عصب هفتم مغزی) ایجاد شده و میتواند بر گفتار، بلع، حرکات چهره و حتی احساسات صورت تأثیر بگذارد. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است؛ گاهی خفیف و موقتی و در برخی موارد شدید و نیازمند درمان تخصصی است.
در ادامه با علائم اصلی فلج بلز آشنا میشوید:
تغییر در تقارن و افتادگی چهره
یکی از بارزترین نشانهها، افتادگی یک سمت صورت است که باعث نامتقارن شدن چهره در هنگام خندیدن یا صحبت کردن میشود. این علامت معمولاً بهطور ناگهانی ظاهر شده و نشاندهنده درگیری عصب فاسیال است.
ناتوانی در بستن چشم یا بالا بردن ابرو
در سمت آسیبدیده، فرد قادر به بستن کامل پلک یا بالا بردن ابرو نیست. این موضوع باعث خشکی و تحریک چشم شده و در صورت بیتوجهی ممکن است منجر به آسیب قرنیه شود.
ضعف حرکتی در عضلات صورت
بیماران معمولاً دچار کاهش حرکت در گونه، لب و فک میشوند. انجام حرکاتی مانند لبخند زدن، فوت کردن یا جمع کردن لبها دشوار میشود. در برخی موارد، احساس بیحسی یا سنگینی در نیمه صورت نیز وجود دارد.
دشواری در صحبت کردن یا بلع
اختلال در هماهنگی عضلات دهان ممکن است باعث تغییر در تلفظ کلمات یا سختی در بلعیدن غذا و نوشیدنی شود. این علائم معمولاً در مراحل متوسط تا شدید بیماری مشاهده میشوند.
احساس درد در ناحیه اطراف گوش و فک
در برخی بیماران، درد تیرکشنده یا فشار در پشت گوش یا فک حس میشود که به دلیل التهاب عصب در مسیر فاسیال است. این درد معمولاً در روزهای ابتدایی بروز بیماری بیشتر احساس میشود.
سرگیجه، عدم تعادل و درد در گوش
برخی از بیماران دچار سرگیجه، بیتعادلی یا درد در دیواره گوش میشوند. این حالت معمولاً زمانی رخ میدهد که ویروس عامل بیماری، عصبهای نزدیک گوش داخلی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
ضعف در دو طرف صورت (فلج بلز دوطرفه)
هرچند نادر است، اما ممکن است فلج بلز هر دو نیمه صورت را درگیر کند. این نوع شدیدتر معمولاً با علائمی مانند اختلال در حرکت صورت، تغییرات در بینایی و شنوایی و مشکل در بلع همراه است.
بیشتر بخوانید:تشنج چیست و زمان شروع چه باید کرد؟
علت ایجاد فلج بلز در افراد چیست؟
ویروس هرپس سیمپلکس در بیشتر موارد به صورت لاتنت در سیستم عصبی میماند و در برخی از شرایط فعال شده و عفونت را به عصب صورتی انتقال میدهد. این ویروس به طور عمده در کودکی باعث عفونت بیماری آبله مرغان (Varicella) میشود. وقتی آبله در فرد بهبود مییابد، ویروس در داخل بدن باقی میماند و به صورت مخفی در عصبهای حسی صورت ذخیره میشود و ممکن است که در بزرگسالی به دلایل ذکر شده، بروز پیدا کند و فلج بلز در صورت را ایجاد کند.
عواملی که میتوانند بر احتمال ابتلا به فلج بلز تأثیر بگذارند عبارتند از:
عفونت ویروسی: عفونت با ویروس هرپس سیمپلکس، اصلیترین علت پیدایش فلج بلز است. ویروس از طریق تماس مستقیم با مایعات بدنی مثل بینی، دهان و لب به افراد دیگر منتقل میشود.
ضعف سیستم ایمنی: افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، مانند بیماران سرطانی تحت درمان با شیمی درمانی یا ….، در معرض بیشتری قرار دارند تا فلج بلز را تجربه کنند.
عوامل ژنتیکی: عوامل ژنتیکی میتوانند نقشی در افزایش احتمال بروز فلج بلز داشته باشند.
سن: عموماً افراد بالای 60 سال سن در معرض خطر بیشتری قرار دارند. این ممکن است به دلیل ضعف سیستم ایمنی در افراد مسن باشد.
درد: در برخی از موارد، فلج بلز میتواند باعث درد شدید در مناطق مبتلا شده شده و اطراف آن شود.
اختلالات بینایی و سمع: در برخی افراد ممکن است بعد از فلج بلز، بینایی و یا شنوایی آنها تحت تأثیر قرار بگیرد.
عوامل محیطی: عوامل محیطی مانند استرس، خستگی، بیماریهای تنفسی، آب و هوای سرد و تماس با شخص مبتلا میتوانند به فعال شدن ویروس و ایجاد فلج بلز کمک کنند.
پیدایش فلج بلز در هر شخصی امکان پذیر است اما برخی افراد در معرض خطر بیشتری قرار دارند. در صورت بروز علائم فلج بلز، مراجعه به جراح مغز و اعصاب برای تشخیص و درمان مناسب بسیار مهم است.
چه عواملی برای افراد مبتلا به فلج بلز خطرساز است؟
دکتر مسعود شیروانی اشاره دارند که برخی عوامل برای افرادی که مبتلا به فلج بلز صورت هستند نیز خطرساز است و باید تحت کنترل قرار بگیرند.
سیستم ایمنی بدن نباید ضعیف باشد. سیستم های ایمنی که ضعیف هستند، برای پیشرفت این بیماری بسیار خطرساز هستند و باید تقویت گردند.
تنگی یا فشار در کانال عصبی که عصب صورتی از آن عبور میکند، میتواند باعث افزایش پیشرفت فلج بلز شود. این ممکن است به دلیل وجود تومورها، سنگ کلیه، آسیبهای جراحی یا عوارض بیماریهای مانند آرتریت تبدیل شونده باشد.
گاهی عوامل ژنتیکی نیز میتوانند نقشی در پیشرفت خطر این بیماری داشته باشند. اگر در سابقه خانوادگی خود فلج بلز وجود دارید، ممکن است پیشرفت بیماری برای شما سریعتر اتفاق افتد.
بیشتر بخوانید:آیا تومور هیپوفیز باعث چاقی میشود؟
آیا فلج بل خطرناک است؟
فلج بلز میتواند برای هر شخصی خطرناک باشد، اگرچه در بیشتر موارد به طور کلی بهبود مییابد. در اکثر افرادی که ابتلا به فلج بلز میشوند، علائم آن تدریجی و تا حدی خفیف هستند و بهبود کامل مییابند.
با این حال، برخی از افراد ممکن است عوارض جانبی جدی تجربه کنند و در صورتی که فلج بلز بر سر عصب گوشی وجود داشته باشد، ممکن است علائم شدیدتر و پیچیدهتر باشد. اکثر افرادی که به فلج بلز مبتلا میشوند، تدریجاً بهبود مییابند و علائم آنها کاهش مییابد. این بهبود ممکن است به طور طبیعی و بدون نیاز به درمان خاص رخ دهد.
نتیجهگیری
فلج بلز معمولاً موقتی است، اما اگر بهموقع تشخیص داده نشود میتواند باعث آسیب ماندگار به عصب صورت یا اختلال در بینایی و گفتار شود. تشخیص سریع، شروع درمان مناسب و مراقبت پزشکی تخصصی، کلید اصلی بازگشت عملکرد طبیعی عضلات صورت است.
اگر با افتادگی ناگهانی صورت، ناتوانی در بستن چشم یا ضعف در نیمه چهره مواجه شدهاید، حتماً باید توسط متخصص مغز و اعصاب معاینه شوید تا از پیشرفت بیماری جلوگیری گردد.
دکتر مسعود شیروانی، جراح و متخصص مغز و اعصاب، با تجربه گسترده در درمان فلج بلز و اختلالات عصبی صورت، آماده ارائه بهترین روشهای درمانی برای شماست.
برای دریافت نوبت و مشاوره تخصصی با دکتر شیروانی تماس بگیرید تا درمان خود را بهموقع آغاز کرده و به بهبودی کامل برسید.